Voor een industriële schakelkast gelden meerdere normen tegelijk. De belangrijkste is IEC 61439, die de constructie en verificatie van laagspanningsschakelkasten regelt. Daarnaast bepaalt de omgeving welke aanvullende eisen van toepassing zijn, zoals een specifieke IP-beschermingsgraad of ATEX-certificering voor explosiegevaarlijke zones. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over normen voor schakelkasten, zodat je precies weet waar je aan toe bent.
Welke normen zijn van toepassing op industriële schakelkasten?
Voor industriële schakelkasten zijn meerdere normen van toepassing, afhankelijk van het type installatie en de omgeving. De centrale norm is IEC 61439 (in Europa ook bekend als EN 61439), die geldt voor laagspanningsschakelkasten. Aanvullend kunnen de IP-norm (IEC 60529), de ATEX-richtlijn, de Machinerichtlijn en de EMC-richtlijn relevant zijn.
Welke normen precies gelden, hangt af van een aantal factoren:
- De toepassing van de schakelkast (machinebesturing, verdeelkast, procesinstallatie)
- De omgeving waarin de kast wordt geplaatst (binnenshuis, buiten, explosiegevaarlijk, vochtig)
- De spanning en stroom die door de kast lopen
- De eisen van de eindklant of het project
In de praktijk werken machinebouwers en paneelbouwers het vaakst met IEC 61439 als basis, aangevuld met de juiste IP-klasse en eventueel ATEX als de omgeving dat vereist. Het is verstandig om al vroeg in het ontwerpproces te bepalen welke normen van toepassing zijn, zodat je niet achteraf voor verrassingen staat.
Wat houdt de IEC 61439-norm precies in?
IEC 61439 is de internationale norm voor laagspanningsschakelkasten en -verdeelinrichtingen. De norm beschrijft welke eisen gelden voor de constructie, de elektrische prestaties en de verificatie van schakelkasten. Het doel is om aan te tonen dat een kast veilig functioneert onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden.
De norm bestaat uit meerdere delen. De meest gebruikte zijn:
- IEC 61439-1: de algemene eisen, die als basis gelden voor alle andere delen
- IEC 61439-2: specifiek voor vermogensverdeelinrichtingen (Power Switchgear and Controlgear Assemblies)
- IEC 61439-3: voor verdeelkasten die door niet-vakbekwame personen worden bediend
Een belangrijk onderdeel van IEC 61439 is de verificatie: de fabrikant of samensteller van de schakelkast moet aantonen dat de kast voldoet aan de gestelde eisen. Dit kan via ontwerpverificatie (op basis van berekeningen of proeven door de originele kastfabrikant) of via routineverificatie (controles bij elke individueel gebouwde kast). Voor paneelbouwers is het relevant om te weten dat zij als samensteller verantwoordelijkheid dragen voor de conformiteit van de kast die zij bouwen, ook als ze gebruikmaken van een gecertificeerd basiskastontwerp van een fabrikant.
Wat is het verschil tussen IP54, IP65 en IP67 bij schakelkasten?
De IP-code (Ingress Protection) geeft aan in welke mate een schakelkast beschermd is tegen stof en water. Het eerste cijfer staat voor stofbescherming (schaal 0 tot 6), het tweede voor waterbescherming (schaal 0 tot 9). Hoe hoger het getal, hoe beter de bescherming.
De meest voorkomende IP-klassen bij industriële schakelkasten zijn:
- IP54: beschermd tegen stofneerslag en spatwater uit alle richtingen. Geschikt voor veel binnenomgevingen met lichte vervuiling of spatwaterrisico.
- IP65: volledig stofdicht en beschermd tegen waterstralen uit alle richtingen. Standaardkeuze voor buitenopstellingen of ruimtes die worden schoongemaakt met een slang.
- IP67: volledig stofdicht en bestand tegen tijdelijke onderdompeling in water (tot 1 meter, 30 minuten). Relevant voor toepassingen in de voedingsmiddelenindustrie, tuinbouw of andere natte omgevingen.
In de praktijk kiezen machinebouwers voor buitentoepassingen vrijwel altijd minimaal IP65. Voor agressievere omgevingen, zoals in de voedingsindustrie of kasautomatisering, is IP66 of IP67 de betere keuze. Bij twijfel over de juiste beschermingsgraad is het nuttig om de omgevingscondities goed in kaart te brengen voordat je een kast selecteert. Wij helpen dagelijks klanten bij precies die afweging, op basis van hun specifieke toepassing en omgeving.
Wanneer moet een schakelkast ATEX-gecertificeerd zijn?
Een schakelkast moet ATEX-gecertificeerd zijn wanneer deze wordt geplaatst in een zone waar een explosieve atmosfeer kan ontstaan. Dit is het geval wanneer er sprake is van ontvlambare gassen, dampen, nevels of stofwolken in combinatie met zuurstof. ATEX staat voor “Atmosphères Explosibles” en vloeit voort uit de Europese ATEX-richtlijn (2014/34/EU).
Typische omgevingen waar ATEX-eisen gelden zijn:
- Chemische en petrochemische installaties
- Verfspuiterijen en lakruimtes
- Graanopslagfaciliteiten en meelverwerking (stofexplosiegevaar)
- Offshore platforms en tankstations
Explosiegevaarlijke zones worden ingedeeld in zones (0, 1, 2 voor gassen; 20, 21, 22 voor stof), waarbij zone 0 en 20 de hoogste risicoclassificatie hebben. De ATEX-zone bepaalt welke categorie apparatuur mag worden toegepast. Een standaard schakelkast zonder ATEX-certificering mag in deze zones niet worden gebruikt, ongeacht de IP-klasse. Ons volledige productaanbod bevat ook behuizingen die geschikt zijn voor veeleisende industriële omgevingen, inclusief uitvoeringen die aansluiten bij ATEX-vereisten.
Wie is verantwoordelijk voor de normconformiteit van een schakelkast?
De verantwoordelijkheid voor de normconformiteit van een schakelkast ligt bij de partij die de kast als eindproduct in de markt brengt of in gebruik neemt. In de praktijk betekent dit dat de paneelbouwer of samensteller verantwoordelijk is voor de conformiteit van de kast die hij bouwt, ook als de losse componenten elk afzonderlijk gecertificeerd zijn.
Dit is een punt dat in de praktijk regelmatig voor verwarring zorgt. Een kastfabrikant levert een gecertificeerd basiskastontwerp, maar zodra een paneelbouwer componenten toevoegt, kabels aanlegt, uitsparingen maakt of de thermische situatie wijzigt, verandert de kast als systeem. De paneelbouwer neemt daarmee de verantwoordelijkheid over voor de conformiteit van het geheel.
Concreet houdt dit in dat de paneelbouwer moet kunnen aantonen dat de kast voldoet aan de eisen van IEC 61439, inclusief thermische verificatie, kortsluitvastheid en de juiste markering. Voor machinebouwers geldt aanvullend dat de schakelkast als onderdeel van de machine moet voldoen aan de Machinerichtlijn en de bijbehorende CE-markering. Maatwerk schakelkasten op klantwens worden bij ons altijd uitgevoerd met de juiste technische documentatie als basis, zodat jij als paneelbouwer een solide startpunt hebt.
Hoe beïnvloedt de omgeving de normeisen voor een schakelkast?
De omgeving waarin een schakelkast wordt geplaatst heeft directe invloed op welke normen en eisen van toepassing zijn. Factoren als temperatuur, vochtigheid, corrosieve stoffen, explosiegevaar en de aanwezigheid van reinigingsprocessen bepalen samen welke beschermingsgraad, welk materiaal en welke certificeringen nodig zijn.
Een overzicht van veelvoorkomende omgevingen en hun normeisen:
- Binnenopstelling, droog: IP54 of IP65 is doorgaans voldoende. Plaatstaal is een gangbare materiaalkeuze.
- Buitenopstelling: minimaal IP65 vereist, UV-bestendige uitvoering aanbevolen. RVS of poedergecoat staal voor een langere levensduur.
- Vochtige of natte omgevingen (food, tuinbouw): IP66 of IP67, RVS behuizing vanwege corrosiebestendigheid en reinigbaarheid.
- Corrosieve omgevingen (chemie, maritiem): RVS of speciale kunststof uitvoeringen, hogere IP-klasse, eventueel aanvullende coatings.
- Explosiegevaarlijke zones: ATEX-gecertificeerde behuizing verplicht, zone-indeling bepaalt de vereiste categorie.
- Omgevingen met sterke elektromagnetische storingen: EMC-afgeschermde behuizingen nodig om storing op gevoelige elektronica te voorkomen.
De omgeving is daarmee een van de eerste vragen die je jezelf moet stellen bij het selecteren van een schakelkast. Een kast die technisch perfect is maar niet past bij de omgevingscondities, voldoet uiteindelijk niet aan de normen en kan leiden tot storingen, schade of afkeuring bij inspectie.
Hoe VIFA Enclosures helpt met normconformiteit en de juiste schakelkast
Normen voor schakelkasten zijn niet altijd eenvoudig te doorgronden, zeker niet als je te maken hebt met meerdere eisen tegelijk. Wij werken dagelijks voor machinebouwers, paneelbouwers en installateurs die precies weten wat ze willen bouwen, maar soms twijfelen over welke kast daarvoor het juiste startpunt is.
Wat wij voor je kunnen doen:
- Advies over de juiste beschermingsgraad op basis van jouw omgeving en toepassing
- Materiaalkeuze tussen plaatstaal, RVS, aluminium of kunststof, afgestemd op de normeisen
- Levering van standaard schakelkasten met de juiste IP-klasse en certificering
- Maatwerk schakelkasten met uitsparingen, kabeldoorvoeren en bewerkingen via CNC-technieken
- Onafhankelijk advies op basis van meerdere Europese fabrikanten, zodat we altijd de meest passende oplossing kunnen aanbieden
- Persoonlijk contact met korte communicatielijnen, ook bij technische vragen over normen en uitvoering
Meer dan 70% van onze activiteiten bestaat uit maatwerkprojecten. We denken al in de ontwerpfase mee, zodat jij een kast ontvangt die direct geschikt is voor de toepassing, zonder extra aanpassingen achteraf. Bekijk onze oplossingen of vind jouw behuizing via onze zoekmachine. Heb je een specifieke vraag over normen of de juiste uitvoering voor jouw project? Neem dan gerust contact op, we denken graag met je mee.